Daltononderwijs op De Schutse

Toen Helen Parkhurst ruim een eeuw geleden noodgedwongen haar onderwijsmethode vormgaf, had ze niet kunnen vermoeden dat in deze tijd dit Daltonconcept nog steeds voldoet. Parkhurst gaf les aan een kleine dorpsschool in Dalton (VS), had kinderen  van alle leeftijden onder haar hoede en ontwikkelde een manier om ze adequaat de lesstof aan te bieden.   Het team van De Schutse heeft een aantal jaar geleden gekozen voor deze onderwijsmethode, omdat de uitgangspunten aansloten bij onze manier van werken met kinderen en onze zienswijze op de ontwikkeling van leerlingen. Een aantal zaken was al gerealiseerd: zelfstandig werken had zijn intrede gedaan en ook groepsdoorbroken activiteiten maakten  deel uit van ons onderwijsaanbod. Voor het team is de geleidelijke invoering van Dalton daarom niet geheel nieuw geweest. Na een scholingstraject van 2 jaar hebben de leerkrachten het diploma gecertificeerd Daltonleerkracht behaald en in het voorjaar van 2009 hebben we een visitatiecommissie van de Nederlandse Dalton Vereniging op bezoek gehad. Dit resulteerde in de toekenning van het predikaat Dalton, de kroon op het werk! Tijdens een feestelijke middag en in bijzijn van burgemeester Rodenburg hebben we met ons allen de nieuwe naam "Daltonschool De Schutse" onthuld.

Drie pijlers van Daltononderwijs

Het Daltononderwijs gaat uit van drie pijlers:                                                             - Verantwoordelijkheid                                                             - Samenwerken                                                             - Zelfwerkzaamheid   Verantwoordelijkheid   Leerlingen zijn zelf –in meer of mindere- mate verantwoordelijk voor het leren en het proces waarbinnen dat leren zich afspeelt. Dit vergt een andere rol van de leerkracht : in het reguliere klassikaal onderwijs zijn leerlingen uitvoerders van datgene wat de leerkracht opdraagt. Er wordt een stuk leerstof uitgelegd, gevolg door een opdracht. Bij Dalton is de leerling zelf verantwoordelijk: de leerkracht delegeert als het ware de verantwoordelijkheid aan de leerling. Dit vraagt veel begeleiding en controle van de leerkracht. Duidelijk zal zijn dat het ene kind hierin meer begeleiding nodig heeft dan het andere. Ervaring leert dat kinderen die op deze manier een doel bereiken, daar erg veel voldoening uit halen.Uiteraard wordt dit hele proces gefaseerd aan kinderen aangeboden. En zoals gezegd: er is geen groep of leeftijd aan te geven waarop een kind zich deze manier van werken eigen heeft gemaakt. Het Daltonconcept  reikt  mogelijkheden aan: het is aan de leerkracht en het kind deze mogelijkheden optimaal te benutten en zicht op het proces te houden.   Samenwerken   Leren samenwerken met anderen is een uitstekende basis voor de rest van het leertraject (middelbaar en hoger onderwijs) en een leerschool voor de rest van het latere leven.In de maatschappij kunnen een kind en een volwassene niet zonder de ander. Op jonge leeftijd rekening houden met elkaar, gebruik maken van elkaars sterke punten, elkaar steunen, leren van elkaar, allemaal kernbegrippen die bij samenwerken aan de orde komen. Respect is daarbij het sleutelwoord. Bij samenwerken gaat het niet alleen om het samen laten uitwerken van de leerstof,  maar ook om het bedenken van strategieën , het verdelen van taken, de vorm van presenteren. Ook zijn er verschillen tussen hoe je de te samenwerken groepen samenstelt: van gelijk niveau of niet, van gelijke leeftijd of niet en ook groepsdoorbroken kan er worden samengewerkt. Naast inhoudelijke kanten heeft deze vorm van leren ook een duidelijke sociaal-emotionele kant.   Zelfwerkzaamheid   Dit onderdeel betekent bij Dalton dat kinderen zelf oplossingsmethoden moeten zoeken, zelf problemen moeten oplossen en opdrachten uitvoeren. De taak is het didactische middel bij uitstek om het principe van zelfwerkzaamheid te stimuleren. Vanaf ongeveer groep 2 gaan kinderen met een taak aan de slag: per leerjaar wordt het taakprincipe uitgebreid en wordt de dagtaak in de onderbouw gaandeweg vervangen voor een weektaak in de bovenbouw. Vanaf de middenbouw leren kinderen het plannen van de taak: zij geven aan op welk moment een bepaalde opdracht wordt gedaan en achteraf evalueren leerkracht en kind het proces. Dalton gaat ervan uit dat kinderen zelf actief bezig willen zijn. Dit appelleert aan de motivatie en betrokkenheid van het kind. Ook vinden kinderen het fijn als ze zelf kunnen bepalen welke volgorde ze aanbrengen in de te verwerken stof. Zo kan het zijn dat kinderen in een groep met uiteenlopende zaken bezig zijn: de ene begint de dag met rekenen, de ander maakt eerst het schrijfwerk. Ook hierbij is de rol van de leerkracht een begeleidende en bewaakt hij/zij het proces. Het is evident dat niet alle kinderen direct ‘ aanleg’ zullen hebben voor zelfwerkzaamheid: constante begeleiding voor elk kind is hierbij onontbeerlijk. Niet onbelangrijk: omdat elk kind een taak op maat krijgt en daarmee zelfstandig aan de slag kan, heeft de leerkracht de handen vrij om ondersteuning te geven aan kinderen die hulp nodig hebben. We werken met uitgestelde aandacht: bij een afgesproken teken kan een kind geen beroep doen op de leerkracht (wel op een van de medeleerlingen), waardoor de leerkracht extra hulp kan bieden aan een andere leerling.

Van en met elkaar leren

Kinderen op De Schutse zijn gewend om samen te werken. Dat komt elke dag tot uiting bij het taakwerken, waar enkele samenwerkopdrachten op staan vermeld. Het gaat hier niet alleen om het samen verwerken van de stof, maar ook om te leren om respectvol met elkaar om te gaan en elkaar in de waarde te laten. En dat er verschillen mogen zijn. En dat ieder kind zijn/haar/eigen kwaliteiten heeft.
Ook tijdens het tutorlezen (elke ochtend het laatste kwartier) is het belangrijk om goed samen te kunnen werken: de tutor begeleidt de tutee immers bij het lezen. De tutor heeft altijd een hoger niveau dan de tutee en hij/zij krijgt regelmatig richtlijnen hoe het beste met de tutee om te gaan. Tutor zijn is niet verplicht, toch willen bijna alle kinderen tutor zijn!